TIÊM DƯỚI DA VS TIÊM BẮP - Subcutaneous (Sub-Q) vs Intramuscular (IM)

FTM Vietnam Organization
May 2, 2025
8 min read

Bài viết này đã được xem qua và góp ý bởi các cố vấn Bs. Nguyễn Tấn Thủ, ThS.BS Phạm Quang Đạt, ThS. Đông Phương. Cập nhật lần gần nhất vào ngày 1/5/2025.

Trong các hình thức liệu pháp hormones dành cho người chuyển giới nam tính (trans masc), hình thức tiêm Testosterone là phổ biến nhất, bên cạnh các hình thức dạng bôi gel, dạng uống. Đây cũng là dạng hình thức dễ tiếp cận với đa dạng nguồn cung cấp nhất, thế nên được đa số cộng đồng sử dụng khá nhiều.

Tuy nhiên, cách tiêm vẫn là một trong những đề tài rất dễ gây tranh cãi, vì sao đôi khi chúng ta lại thấy có người tiêm thẳng 90 độ với loại kim tiêm khá dài, đôi khi lại thấy có vài người tiêm ở cả tay, bụng (những vị trí thường không được khuyến khích tiêm) và còn nghiêng 45 độ với loại kim khá ngắn nữa. Liệu những người đó có đang tiêm sai cách hay không? Chúng mình hãy cùng tìm hiểu kĩ hơn các kĩ thuật tiêm T khác nhau nhé!

1. Thông thường tiêm T thì dùng kĩ thuật tiêm nào?

Thông thường, đối với các thuốc dạng dầu nói chung, trong đó bao gồm Testosterone, các bác sĩ vẫn hay khuyến khích sử dụng kĩ thuật tiêm bắp, và đối với các thuốc dạng nước thì sẽ sử dụng kĩ thuật tiêm dưới da nhiều hơn.

Kĩ thuật tiêm bắp (IM) là một trong những phương pháp tiêu chuẩn và phổ biến nhất, được dùng cho trans masc từ những ngày đầu tiên, phù hợp với nhiều loại Testosterone khác nhau, đã được nghiên cứu khá nhiều và áp dụng rộng rãi bởi hầu hết các bác sĩ nội tiết tố cho cộng đồng người chuyển giới. Trên các hộp thuốc Testosterone đến giờ, có khá nhiều hãng vẫn hay ghi chú đây là loại IM Injection only (tức là chỉ dùng cho tiêm bắp). Kĩ thuật này sử dụng cho hầu hết các loại hormones dạng tiêm hiện có như Sustanon, Enanthate, Cypionate, Nebido.

Tuy nhiên, dạo gần đây, các bác sĩ bên Mỹ đã và đang nghiên cứu kĩ thuật tiêm dưới da (SubQ) để sử dụng trong liệu pháp hormones cho người chuyển giới. Hiện tại kĩ thuật đang được dùng rộng rãi bên Mỹ với sự hướng dẫn và theo dõi của các bác sĩ, thường được áp dụng với Testosterone Cypionate và Enanthate, ngoài ra họ còn sáng chế thêm loại tiêm dạng bút tên XYOSTED, thuộc dòng Enanthate, chuyên chỉ để cho tiêm dưới da.

2. Tiêm bắp là gì?

Tiêm bắp - Intramuscular Injection (IM), là kĩ thuật tiêm sâu vào trong mô cơ, với góc kim tiêm được đặt 90°. Các vị trí phổ biến thường hay thấy khi tiêm sẽ ở đùi và mông. Loại kim tiêm được sử dụng sẽ là loại dày và dài, thường là cỡ 21-23G và dài 1-1,5 inch (25-38mm)*.

*G (gauge) là đơn vị chỉ độ lớn của kim. Số G càng cao thì kim tiêm càng nhỏ. Ngược lại số G càng nhỏ thì kim tiêm càng lớn.

Một trong những lí do khiến kĩ thuật này được nhiều người sử dụng là vì nó khá dễ để các bác sĩ theo dõi và chẩn đoán được nồng độ trong liệu trình của mọi người, từ đó các bác sĩ cũng dễ đưa ra phác đồ phù hợp cho từng người để đạt được mức độ nam tính hóa cao nhất khi dùng hormones. Đa số kĩ thuật này ít người chia nhỏ liều, nên cũng đỡ phải tiêm nhiều lần, thường liều lượng trung bình sẽ từ 2-4 tuần/lần cho 1ml Testosterone các loại như Cypionate, Enanthate và Sustanon (tùy vào mỗi người nên bạn phải đi khám nhé).

Tiêm bắp sẽ giúp cho việc hấp thụ Testosterone khá nhanh, điều này có thể dẫn đến nồng độ đỉnh cao hơn và nồng độ đáy thấp hơn giữa các lần tiêm (dễ gây ảnh hưởng đến tâm trạng như moodswing ở một số bạn). Điều này nghĩa là, khi mới tiêm thì cơ thể sẽ hấp thụ T vào khá nhanh, sau đó sẽ có sự bán rã T ra từ từ theo thời gian của từng loại T, rồi hormones sẽ về lại mức trung bình (hiệu ứng này mấy bác sĩ nước ngoài gọi là hiệu ứng “đỉnh và đáy”), nên những bạn nào thích có cảm giác tác dụng của T nhanh, một số anh em hay gọi là “thuốc vào tốt, vào nhiều” thì kĩ thuật này khá phù hợp.

3. Tiêm dưới da là gì?

Tiêm dưới da - Subcutaneous Injection (SubQ), là kĩ thuật tiêm vào mô mỡ dưới da, với góc kim tiêm được đặt khoảng 45°. Các vị trí tiêm phổ biến bao gồm bụng, mặt ngoài đùi và các vùng có mỡ ở cánh tay trên. Loại kim tiêm được dùng sẽ ngắn hơn và mỏng hơn, thường là cỡ 23-25G và dài 5/8 inch (16mm).

Kĩ thuật này sẽ khiến hormones Testosterone được hấp thụ vào máu chậm hơn so với tiêm bắp, nhờ vậy mà mức hormone cũng ổn định hơn theo thời gian, không bị hiệu ứng đỉnh đáy như kia. Và vì tốc độ hấp thụ chậm hơn nên nó cũng sẽ được chia nhỏ liều ra thành mỗi tuần luôn, thậm chí sẽ dùng liều thấp hơn một chút nữa (ví dụ dùng loại 200mg thay cho 250mg, liều chia nhỏ cũng ít hơn), sẽ khá phù hợp cho anh em nào thích đi liều chậm, tác dụng xảy ra chậm.

Ngoài ra vì được tiêm vào mô mỡ, ở đây ít dây thần kinh hơn, nên kĩ thuật này cũng ít gây đau hơn tiêm bắp nhiều, không bị bầm và nhức trong thời gian đầu như tiêm bắp.

4. Vì sao lại có kĩ thuật tiêm dưới da cho liệu pháp hormones?

Nói chung, T đó giờ vẫn là thuốc dạng dầu, nên từ khi mới ra đời vào những năm 1930 thì nó đã được khuyến cáo tiêm bắp rồi (như bao loại thuốc dầu khác), nhất là khi nó có mấy loại như Undecanoate a.k.a Nebido, thì tiêm một lúc tận 4ml, nên lại càng bắt buộc tiêm bắp, nếu không sẽ rất dễ có nguy cơ thuyên tắc vi mạch phổi do dầu - POME (cái này mình có đề cập ở bài Nebido rồi nè).

Nhưng thật sự mà nói thì tiêm bắp cũng lắm tác hại, như việc mấy lần đầu tiêm lúc nào cũng sẽ bị đau nhức cơ kinh khủng, tiêm lâu năm thì nhiều người dễ xơ cơ nếu không đổi bên thường xuyên, dễ bầm, dễ vô mạch máu nếu không có người chuyên môn hỗ trợ cho, dễ áp xe,… mà mấy dạng như uống, dán hay gel thì cũng nhiều vấn đề, cấy dưới da thì mắc công phẫu thuật quá, quay đi quay lại tiêm vẫn tiện nhất. Vì vậy nên các bác sĩ bên Mỹ họ quyết định nghiên cứu thử xem thuốc dạng dầu như T có tiêm được dưới da hay không, và nếu có thì nó sẽ như thế nào.

Bắt đầu từ những năm 2010 trở đi (tức cũng mới đây), Mỹ mới nhúng tay vào nghiên cứu đề tài này, thử nghiệm với Testosterone Cypionate trước, sau đó là đến Enanthate, xem các tác dụng có xảy ra tương tự khi tiêm bắp không. Sau một thời gian nghiên cứu thì họ thấy nó khá an toàn, vì tiêm mô mỡ và còn tiêm liều thấp nữa, nên các bác sĩ thậm chí để cho cộng đồng được tự tiêm tại nhà luôn, đương nhiên là sau mấy bữa đầu hướng dẫn và theo dõi cách dùng. Họ cũng điều chỉnh dần dần để cho các tác dụng xảy ra tương tự với tiêm bắp. Kĩ thuật này lại còn được cái ít đau hơn nhiều, chỉ có cái duy nhất là tác dụng sẽ chậm hơn thôi.

Sau các nghiên cứu, họ kết luận rằng tiêm T dưới da là một lựa chọn thay thế hiệu quả, an toàn và được chấp nhận tốt hơn tiêm bắp, kĩ thuật này dần được chấp nhận bởi nhiều bác sĩ nội tiết ở Mỹ hơn. Họ cũng bắt đầu sản xuất ra một loại mới gọi là bút tiêm, thuộc hãng XYOSTED, dòng Enanthate, chuyên để tiêm dưới da, khá đơn giản để có thể tự tiêm tại nhà. Giờ kĩ thuật tiêm dưới da đang được sử dụng khá phổ biến ở bên Mỹ. Sau này, kĩ thuật tiêm dưới da cũng đang dần được lan truyền rộng rãi hơn ở các nước khác như Canada, Anh, Úc, vài nước Châu Âu và Nam Mỹ.

Loại bút tiêm XYOSTED 75mg (thường dành cho những mũi đầu). Loại Tes E.

Cách sử dụng đơn giản, chỉ mở nắp, ấn vào da trong 10s là xong.

5. Vậy sử dụng kĩ thuật nào thì tốt hơn?

Trước khi nói qua về việc kĩ thuật nào tốt hơn, mình đã làm một bảng tóm tắt, so sánh hai kĩ thuật bên dưới để mọi người dễ theo dõi và đánh giá tổng quan.

Trên cơ bản, kĩ thuật Sub-Q được nghiên cứu ra để mục đích an toàn và đảm bảo hơn cho cộng đồng. Tuy nhiên, đây cũng là kĩ thuật còn khá mới, vì thế nhiều nước vẫn chưa dám mở rộng ra để dùng thử kĩ thuật này. Cá nhân mình cũng chỉ khuyến cáo nên dùng khi có bác sĩ theo dõi nồng độ thôi, nên là trừ khi có bác sĩ thì thôi anh em khoan tự sử dụng phương pháp này nhé :)) Dù đây là một kĩ thuật có khả năng dễ tự tiêm hơn, tuy nhiên cũng cần được hướng dẫn bởi bác sĩ chuyên môn và theo dõi trong những mũi đầu tiên, để đảm bảo an toàn tốt nhất.

Ngoài ra, tiêm Sub-Q hiện tại chỉ được sử dụng cho Tes C và Tes E là chủ yếu, không dùng cho Sustanon và Nebido (do độ bán rã khác nhau), nên anh em nào dùng Nebido hay Sustanon thì chỉ có thể sử dụng kĩ thuật tiêm bắp. Thêm nữa, tiêm dưới da sẽ có liệu trình tiêm theo mỗi tuần, nên anh em nào không thích tần suất dày như thế thì tiêm bắp sẽ ổn hơn. Tiêm dưới da còn hay được sử dụng bởi các anh em có nhu cầu dùng liều thấp, liều chậm, với mong muốn các tác dụng xảy ra từ từ, không thay đổi quá nhanh (mình sẽ có một bài cho vụ này). Vì vậy nếu anh em nào thích các tác dụng được có cảm giác nhanh xảy ra thì đây cũng chưa hẳn là kĩ thuật phù hợp.

Kết luận, việc lựa chọn giữa hai kĩ thuật tiêm dưới da và tiêm bắp thường được quyết định bởi nhiều yếu tố, như là loại hormones đang dùng, tần suất tiêm mong muốn, nhu cầu cá nhân, mức độ thoải mái, và cách cơ thể mỗi người phản ứng với từng kĩ thuật. Tốt nhất là anh em có thể suy nghĩ kĩ và so sánh giữa hai kĩ thuật, có thể hỏi thêm điều dưỡng tiêm cho mình xem cái nào hợp với nhu cầu của mình hơn hén.

Và dù với kĩ thuật nào, mình cũng hi vọng anh em sẽ đi thăm khám đầy đủ trước khi tiêm, và tiêm hormones thật an toàn, kĩ lưỡng nha!

-----

Người viết: Cáo

Nguồn:

TIÊM DƯỚI DA VS TIÊM BẮP - Subcutaneous (Sub-Q) vs Intramuscular (IM)

1. Thông thường tiêm T thì dùng kĩ thuật tiêm nào?

2. Tiêm bắp là gì?

3. Tiêm dưới da là gì?

4. Vì sao lại có kĩ thuật tiêm dưới da cho liệu pháp hormones?

5. Vậy sử dụng kĩ thuật nào thì tốt hơn?

Và dù với kĩ thuật nào, mình cũng hi vọng anh em sẽ đi thăm khám đầy đủ trước khi tiêm, và tiêm hormones thật an toàn, kĩ lưỡng nha!

Recent Posts

Comments

For Trans Masc

FTM Vietnam Organization hoạt động nghiên cứu và phát triển nhu cầu cộng đồng người chuyển giới nam tính tại Việt Nam.