Luật căn cước đề cập đến người chuyển giới

Tại Kỳ họp thứ 6 vừa qua, Quốc hội đã thông qua 07 Luật, trong đó nổi bật có Luật Căn cước 2023 (có hiệu lực từ 1/7/2024). So với Luật Căn cước 2014, bản 2023 có thêm nhiều điểm mới đáng lưu ý, đặc biệt với quy định tại điểm c khoản 1 Điều 24, cho phép công dân được cấp đổi thẻ căn cước mới nếu thuộc trường hợp xác định lại giới tính hoặc chuyển đổi giới tính. Nội dung này cũng được đề xuất trong Dự thảo Luật Chuyển đổi giới tính, trong đó người chuyển giới được quyền thay đổi thông tin giới tính trên các giấy tờ tùy thân. Trong thời gian qua, FTM VNO đã nhận được rất nhiều câu hỏi xoay quanh việc người chuyển giới đã được đổi giới tính hay chưa. Vì vậy, bài viết ngày hôm nay sẽ giải đáp các thắc mắc thường gặp của cộng đồng, để anh em có thể hiểu rõ hơn về những quy định trong các văn bản pháp luật hiện hành.

Quy định này dành cho những ai?

Tại Điều 24 (Các trường hợp cấp đổi, cấp lại thẻ căn cước), khoản 1, điểm c, Luật Căn cước có đề cập đến những trường hợp được cấp đổi thẻ căn cước là “xác định lại giới tính hoặc chuyển đổi giới tính theo quy định của pháp luật". Cần lưu ý, “xác định lại giới tính" và “chuyển đổi giới tính" là hai khái niệm khác nhau. Việc xác định lại giới tính đã được lần đầu nhắc đến tại Điều 36 (Quyền xác định lại giới tính) và được hướng dẫn tại Nghị định số 88/2008/NĐ-CP của Chính phủ, với đối tượng là những người có giới tính “bị khuyết tật bẩm sinh hoặc chưa định hình chính xác mà cần có sự can thiệp của y học nhằm xác định rõ về giới tính". Như vậy, “xác định lại giới tính" là quy định dành cho những người liên giới tính (Intersex). Còn “chuyển đổi giới tính” là dành cho người chuyển giới (Transgender), đã được nhắc đến trong Điều 37 Bộ Luật Dân sự 2015.

Người chuyển giới có thể làm gì sau khi luật căn cước có hiệu lực và được áp dụng từ 1/7/2024?

Cũng như bao công dân khác, lúc này, người chuyển giới đều được đổi những thông tin cơ bản trên căn cước (ảnh, tên khai sinh, thông tin nơi ở,...). Tuy nhiên, cộng đồng sẽ chưa thể đổi được giới tính trong thời gian này, bởi chưa từng có luật nào cụ thể quy định về việc chuyển đổi giới tính. Nếu Luật Chuyển đổi giới tính được thông qua thì các quy định trong các luật khác có liên quan như quy định nêu trên tại Luật Căn cước 2023 mới có thể áp dụng được.

Vì sao chưa có luật chuyển đổi giới tính mà luật căn cước 2023 lại đề cập đến người chuyển giới?

Bên cạnh Luật Căn cước 2023, có thể sắp tới sẽ còn có những luật khác có liên quan được sửa đổi để kịp thời đáp ứng quyền và nghĩa vụ của người chuyển giới. Vì Bộ Luật Dân sự năm 2015 (sửa đổi) đã có quy định và công nhận quyền của người chuyển giới, nên để chuẩn bị trước cho Luật Chuyển đổi giới tính nếu được thông qua trong tương lai, các luật khác cũng sẽ cần sẵn sàng để hỗ trợ cho cộng đồng.

Khi nào thì có luật chuyển đổi giới tính?

Hiện tại, Luật Chuyển đổi giới tính đã có dự thảo lần 2, đang được lấy ý kiến công khai trên Cổng Thông tin điện tử Quốc Hội. Ban soạn thảo dự án luật cũng đã tổ chức họp lấy góp ý trực tiếp tại Hà Nội và Sài Gòn trong tháng 12 năm nay. Trong thời gian tới, để hỗ trợ Ban soạn thảo sẽ thu thập thêm góp ý và hoàn thiện dự thảo, FTM VNO sẽ thực hiện khảo sát để cộng đồng dễ chia sẻ câu chuyện và ý kiến hơn. Theo tiến trình, dự thảo sẽ được trình lên Quốc hội vào Kỳ họp thứ 8 tháng 10/2024. Nếu mọi việc diễn ra thuận lợi, Quốc hội đồng ý và thông qua, thì 2025 Luật Chuyển đổi giới tính sẽ có hiệu lực.

Theo bản dự thảo hiện tại, sau khi Luật Chuyển đổi giới tính được áp dụng, quy trình để được đổi giới tính trên giấy tờ dự kiến sẽ bao gồm một số điều kiện như độc thân, đã can thiệp y tế để chuyển đổi giới tính, cam kết sống với giới tính đã chuyển đổi và một số điều kiện khác (chi tiết ở Điều 25).